( فَما تَنْفَعُهُمْ شَفاعَةُ الشَّافِعِينَ ، پس شفاعت شافعان سودى بايشان نمىبخشد ) ، « 1 » و آياتى ديگر هست كه آن را مشروط باذن خدا مىكند ، مانند آيه ( إِلَّا مِنْ بَعْدِ إِذْنِه ) « 2 » ، و آيه ( إِلَّا لِمَنِ ارْتَضى ) « 3 » ، و مثل اين استثناءها ، يعنى استثناء بخواست و مشيت و اذن خدا ، تا آنجا كه از قرآن كريم و اسلوب كلامى آن معهود است ، براى افاده نفى قطعى است ، ميخواهد بفرمايد : اصلا شفاعتى نيست ، چون هر چه هست اذن و مشيت خداى سبحان است ، مانند آيه ( سَنُقْرِئُكَ فَلا تَنْسى ، إِلَّا ما شاءَ اللَّه ، به زودى بخواندنت در مىآوريم ، پس فراموش نخواهى كرد ، مگر آنچه را خدا بخواهد ) « 4 » يعنى هيچ فراموش نمىكنى ، و آيه ( خالِدِينَ فِيها ما دامَتِ السَّماواتُ وَالأَرْضُ إِلَّا ما شاءَ رَبُّكَ ، جاودانه در آن هستند ، ما دام كه آسمان و زمين برقرارند ، مگر آنچه پروردگارت بخواهد ) « 5 » پس در قرآن كريم هيچ آيه اى كه بطور قطع و صريح دلالت كند بر وقوع شفاعت نداريم . و اما سنت . در روايات هم آنچه در باره خصوصيات شفاعت وارد شده ، قابل اعتماد نيست ، و آن مقدار هم كه قابل اعتماد است به بيش از آنچه در قرآن ديديم دلالت ندارد ، پس نه عقل بر آن دلالت دارد ، و نه كتاب ، و نه سنت . جواب از اين اشكال اين است كه اما كتاب و آياتى كه در آن شفاعت را نفى مىكند ، وضعش را بيان كرديم ، و خواننده گرامى متوجه شد كه آن آيات ، شفاعت را به كلى انكار نمىكند ، بلكه شفاعت بدون اذن و ارتضاى خدا را انكار مىكند ، و اما آن آياتى كه منفعت شفاعت را انكار مىكرد ، بر خلاف آنچه اشكال كننده فهميده ، مىگوييم : اتفاقا آن آيات ، شفاعت را اثبات مىكند ، نه نفى ، براى اينكه آيات سوره مدثر انتفاع طائفه معينى از مجرمين را از شفاعت نفى مىكند ، نه انتفاع تمامى طوائف را . و علاوه بر آن كلمه شفاعت به كلمه ( شافعين ) اضافه شده ، و فرموده شفاعت شافعين سودى بايشان نميدهد ، و نفرموده : ( و لا تنفعهم الشفاعة ) ، آخر فرق است بين اينكه كسى بگويد ( فلا تنفعهم الشفاعة ) ، و بين اينكه بگويد : ( فَما تَنْفَعُهُمْ شَفاعَةُ الشَّافِعِينَ ) ، براى اينكه مصدر وقتى اضافه شد ، بر وقوع فعل در خارج دلالت مىكند ، و مىفهماند كه اين فعل در خارج واقع شده ، بخلاف صورت اول ، و بر اين معنا شيخ عبد القاهر در كتاب دلائل الاعجاز تصريح كرده ، پس جمله ( شَفاعَةُ الشَّافِعِينَ ) دلالت دارد بر اينكه بطور اجمال در قيامت شفاعتى واقع خواهد شد ، ولى اين طائفه از آن بهره نمىبرند .

--> 1 - سوره مدثر آيه 48 2 - سوره يونس آيه 3 3 - سوره انبياء آيه 28 4 - سوره اعلى آيه 7 5 - سوره هود آيه 107